Chùa Bộc
Chùa · Thành phố Hà Nội
Nội dung tổng quan bên dưới đang chờ biên tập viên kiểm chứng lại với nguồn xác thực — tham khảo, chưa đảm bảo chính xác 100%.
Chùa Bộc (Sùng Phúc tự) tọa lạc tại phố Chùa Bộc, quận Đống Đa, Hà Nội. Đây là ngôi chùa cổ kính gắn liền trực tiếp với trận thắng Ngọc Hồi - Đống Đa lịch sử năm Kỷ Dậu (1789). Ngoài chức năng tu hành Phật giáo truyền thống, chùa Bộc nổi tiếng khắp cả nước nhờ pho tượng Đức Ông độc đáo, được giới nghiên cứu lịch sử và mỹ thuật xác định là tượng thờ vua Quang Trung do nhân dân bí mật tạc nhằm tri ân người anh hùng áo vải Tây Sơn dưới thời Nguyễn.
Chùa Bộc ở đâu?
Tại Thành phố Hà Nội.
Tọa độ: 21.0083672, 105.8276449
Chùa nằm tại số 14 phố Chùa Bộc, phường Quang Trung, quận Đống Đa, Hà Nội; cách trung tâm hồ Hoàn Kiếm khoảng 5 km về phía tây nam. Du khách có thể dễ dàng tiếp cận bằng xe buýt nội đô (các tuyến chạy qua phố Chùa Bộc, Tây Sơn, Phạm Ngọc Thạch), xe máy hoặc ô tô cá nhân.
Chùa Bộc thờ ai?
- Tam bảo Phật pháp — Đối tượng phụng thờ chính của tự viện Phật giáo Bắc truyền. Bao gồm tượng Tam Thế Phật, Di Đà Tam Tôn, Thích Ca Mâu Ni, Quan Âm và các chư vị Bồ Tát.
- Vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) — Anh hùng dân tộc, hoàng đế triều Tây Sơn. Được ngầm phối thờ dưới hình tượng Đức Ông (Đức Thánh Hiền) nhằm tránh sự truy xét của triều đình nhà Nguyễn sau năm 1802. Tượng có các đặc điểm trang phục vương giả thời Tây Sơn.
- Đô đốc Đặng Tiến Đông — Danh tướng Tây Sơn có công giải phóng Thăng Long năm 1789. Tương truyền ông là người đã đứng ra trùng tu lại ngôi chùa sau trận đánh và quy tụ hài cốt quân sĩ tử trận.
- Các vong linh tử sĩ — Binh lính của cả hai bên tử trận trong trận Ngọc Hồi - Đống Đa. Tên gọi 'Chùa Bộc' xuất phát từ chữ 'bộc' nghĩa là phơi thây, chùa lập đàn cầu siêu giải oan cho chiến sĩ trận vong.
Chùa Bộc có mấy bàn thờ?
5 ban thờ chính.
- Tiền đường và Thiêu hương — Nơi thờ Hộ Pháp Khuyến Thiện - Trừng Ác, Bát Bộ Kim Cương và ban tiếp lễ đón rước.
- Chính điện (Thượng điện) — Nơi bài trí các lớp tượng Phật giáo từ Tam Thế, Di Đà Tam Tôn đến Tòa Cửu Long.
- Ban Đức Ông (Hữu gian Tiền đường) — Nơi đặt pho tượng mang phong cách vương triều, được các nhà nghiên cứu xác định là chân dung khắc họa vua Quang Trung.
- Nhà Tổ — Nơi thờ Bồ Đề Đạt Ma và các thế hệ thiền sư, sư tổ từng trụ trì tại chùa.
- Nhà Mẫu — Nơi phối thờ Tam Tòa Thánh Mẫu theo truyền thống tiền Phật hậu Mẫu.
Lễ hội chính của Chùa Bộc vào thời điểm nào?
Mùng 5 tháng Giêng — Hòa cùng không khí Lễ hội gò Đống Đa kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa (năm Kỷ Dậu 1789). Chùa làm lễ tụng kinh cầu quốc thái dân an và tưởng niệm, cầu siêu cho các tướng sĩ tử trận.
Kinh nghiệm hành lễ
Cách sắm lễ: Tại ban Tam Bảo và ban Phật chỉ dâng lễ chay gồm hương, hoa tươi, quả ngọt, trà, oản, xôi chè thanh tịnh; tuyệt đối không mang đồ mặn, tiền vàng mã lên thượng điện. Tại ban Đức Ông hoặc ban Mẫu có thể chuẩn bị thêm lễ vật thanh bông hoa quả hoặc phẩm lễ theo quy chuẩn truyền thống.
Cách dâng lễ: Hành hương lần lượt từ ngoài vào trong: thắp hương bái bạch trước tiền đường, kính lễ chính điện Tam Bảo, sau đó sang ban Đức Ông, rồi đến nhà Tổ và đền Mẫu phía sau. Giữ trật tự, trang phục kín đáo, nói năng nhỏ nhẹ.
Cách hạ lễ: Chờ tàn hết tuần hương mới tiến hành lễ tạ và hạ lễ. Lễ chay dâng Phật tán lộc thụ hưởng tại gia hoặc cúng dường Tam Bảo; tiền công đức đặt trực tiếp vào hòm công đức của nhà chùa.
Văn khấn tham khảo
Văn khấn tham khảo chung theo loại hình tín ngưỡng, không phải văn bản chính thức của di tích.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần). Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Đức Phật A Di Đà, Đức Bồ Tát Quán Thế Âm. Con kính lạy Đức Thánh Hiền Tôn Thần, chư vị Hộ Pháp, thiện thần bảo hộ già lam. Tín chủ con là: ... Ngụ tại: ... Hôm nay là ngày ... tháng ... năm ... Thành tâm sửa biện hương hoa đăng trà quả thực, kính dâng trước Phật đài, cửa Tam Bảo tự viện Sùng Phúc (Chùa Bộc). Cúi xin chư Phật mười phương, chư vị tôn thần từ bi gia hộ chứng minh công đức. Nguyện cầu quốc thái dân an, toàn thể gia đạo chúng con luôn được thân tâm an lạc, tai qua nạn khỏi, thiện căn tăng trưởng, công việc hanh thông. Nam mô A Di Đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Thông tin tổng quan
Chùa Bộc (tên chữ là Sùng Phúc tự) là di tích lịch sử và tôn giáo đặc biệt quan trọng của Hà Nội. Ngôi chùa không chỉ là chốn tu tập Phật giáo mà còn lưu giữ dấu ấn trận quyết chiến gò Đống Đa năm 1789 đại phá 29 vạn quân Mãn Thanh, đặc biệt là nơi người dân Thăng Long ngầm tạc tượng tôn vinh vua Quang Trung và danh tướng Tây Sơn ngay dưới thời thống trị của nhà Nguyễn.
Năm khởi dựng: Thời Hậu Lê (được trùng tu lớn vào năm 1792 dưới thời vua Quang Trung)
Kiến trúc: Kiến trúc mang phong cách truyền thống Bắc Bộ gồm cổng Tam quan, Tiền đường, Thiêu hương, Thượng điện, Nhà Tổ và Nhà Mẫu. Trong chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như bia đá đời Quang Trung (1792), quả chuông đồng đúc năm Cảnh Thịnh thứ 8 (1800), các hoành phi, câu đối và hệ thống tượng Phật giáo cổ.
Xếp hạng di tích: Được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số 313-VH/VP ngày 28/04/1962 của Bộ Văn hóa.