Cửa Bắc
Di tích lịch sử · Thành phố Hà Nội
Nội dung tổng quan bên dưới đang chờ biên tập viên kiểm chứng lại với nguồn xác thực — tham khảo, chưa đảm bảo chính xác 100%.
Cửa Bắc (tên chữ là Chính Bắc Môn) nằm trên phố Phan Đình Phùng, quận Ba Đình, Hà Nội, là cổng thành duy nhất còn lại của thành Hà Nội thời Nguyễn dựng năm 1805. Địa điểm này là nhân chứng lịch sử quan trọng trong cuộc chiến chống thực dân Pháp xâm lược Bắc Kỳ, đặc biệt gắn liền với sự hy sinh tuẫn tiết của hai vị Tổng đốc Nguyễn Tri Phương (năm 1873) và Hoàng Diệu (năm 1882). Trên mặt ngoài tường thành hiện vẫn còn lưu vết đạn pháo của quân đội viễn chinh Pháp bắn vào ngày 25/4/1882.
Cửa Bắc ở đâu?
Tại Thành phố Hà Nội.
Tọa độ: 21.0405552, 105.8410321
Di tích Cửa Bắc tọa lạc tại mặt đường Phan Đình Phùng (đối diện Nhà thờ Cửa Bắc), phường Quán Thánh, quận Ba Đình, Hà Nội. Cách khu vực hồ Hoàn Kiếm khoảng 2,5 km về hướng Tây Bắc (mất khoảng 10 - 15 phút di chuyển). Du khách có thể đến bằng phương tiện cá nhân (xe máy, ô tô theo tuyến Hàng Gai - Hàng Cót - Phan Đình Phùng hoặc Tràng Thi - Điện Biên Phủ - Hoàng Diệu) hoặc sử dụng các tuyến xe buýt đô thị đi qua đường Hoàng Diệu, Phan Đình Phùng (như tuyến 22A, 14, 50).
Nhân vật lịch sử liên quan
- Hoàng Diệu — Tổng đốc Hà Ninh. Chỉ huy quân dân kiên cường bảo vệ thành Hà Nội khi quân Pháp nổ súng đánh phá ngày 25/4/1882; sau khi thành thất thủ, ông đã tuẫn tiết tại Võ Miếu để giữ tròn khí tiết.
- Nguyễn Tri Phương — Tổng đốc quân vụ Bắc Kỳ. Chỉ huy phòng thủ thành Hà Nội trong đợt quân Pháp do Francis Garnier tấn công ngày 20/11/1873; bị thương nặng, bị bắt và đã tuyệt thực đến chết để giữ tròn trung nghĩa.
Sự kiện lịch sử gắn với Cửa Bắc
Ngày 25 tháng 4 năm 1882, Đại tá hải quân Pháp Henri Rivière cho tàu chiến nã pháo dồn dập vào Cửa Bắc và tổ chức đổ bộ đánh chiếm thành Hà Nội lần thứ hai. Vết lõm do mảnh đạn pháo xuyên phá trên tường gạch phía ngoài Cửa Bắc vẫn được giữ nguyên vẹn đến ngày nay như một chứng tích lịch sử.
Ý nghĩa tưởng niệm
Là cổng thành quân sự nguyên gốc còn lại của thành cổ Hà Nội, đồng thời tầng lầu Cửa Bắc hiện là nơi đặt bài vị và tượng tưởng niệm hai vị Tổng đốc tiết liệt Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu.
Thông tin tham quan
Du khách có thể tự do quan sát vết đạn pháo và kiến trúc bên ngoài từ vỉa hè phố Phan Đình Phùng. Để lên vọng lâu và vào khuôn viên bên trong, khách tham quan cần mua vé vào cổng Khu di tích Hoàng thành Thăng Long (mở cửa từ 8:00 - 17:00 hàng ngày, trừ một số ngày lễ/bảo trì theo thông báo của Ban quản lý). Trang phục cần lịch sự khi lên tầng vọng lâu.
Thông tin tổng quan
Là cửa thành duy nhất còn sót lại tương đối nguyên vẹn trong số năm cửa của thành Hà Nội thời Nguyễn xây năm 1805. Di tích mang giá trị lịch sử và quân sự to lớn, lưu dấu tinh thần bất khuất chống ngoại xâm của quân dân Hà Nội cuối thế kỷ XIX.
Năm khởi dựng: 1805
Kiến trúc: Xây dựng theo kiểu vọng lâu trên cổng thành. Phần chân đế có hình thang cân vát nghiêng, tường xây gạch vồ lớn và đá chân tảng, vòm cổng cuốn bằng đá khối kiên cố; bên trên cổng gắn biển đá khắc chữ Hán 'Chính Bắc Môn' (正北門). Tầng trên là lầu ngắm bắn và quan sát dựng bằng khung gỗ, lợp ngói lá đề.
Xếp hạng di tích: Nằm trong quần thể Di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1272/QĐ-TTg ngày 12/8/2009 và được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới năm 2010.